Wat houdt het ‘Meer effectieve leertijd’-project in?
Om de effectieve leertijd, en dus het leerrendement, van alle leerlingen te verhogen, wordt in de Egied Van Broeckhovenschool Molenbeek ingezet op het ondersteunen van het pedagogisch-didactisch handelen van het schoolteam. Via professionele leergemeenschappen krijgen de leraren de ruimte om bij te leren en vaardiger te worden in bewezen onderwijstechnieken. De organisatie Teach for Belgium ondersteunt hen hierin, samen met pedagogische begeleidingsdienst CEBECO. Een deel van het team en van de pedagogische begeleidingsdienst volgt een train-the-trainer-traject om collega’s te leren observeren, feedback te geven en gericht te ondersteunen en zo de onderwijstechnieken duurzaam te implementeren.
Dit project is gesubsidieerd door Leerpunt in het schooljaar 2024-2025.
Per implementatieproject ontwikkelde Leerpunt een poster. Je vindt er ondermeer het onderwijsniveau, de methodologie, de relevante thema’s, de doelstellingen en verwachte resultaten.
Samenvatting van het project
Meer effectieve leertijd. Dat wilde de Egied Van Broeckhovenschool. Door in te zetten op professionalisering van het klassenmanagement van jonge leerkrachten werden flinke stappen gezet.
Introductie
De Egied Van Broeckhovenschool in de regio Brussel is piepjong, net als de meeste leerkrachten die er lesgeven. Met hulp van Leerpunt en Teach for Belgium verbeterden zij hun klassenmanagement en hun effectieve instructietijd. Starters voelen zich nu een stuk zekerder van hun zaak, nieuwkomers krijgen voortaan steun van een professionele leergemeenschap.
Sint-Jans-Molenbeek in Brussel is een uitdagende wijk. Er wonen veel kinderen met een sociaal-economisch kwetsbare achtergrond. Hier kunnen we dus het verschil maken, vindt het team van de Nederlandstalige secundaire Egied Van Broeckhovenschool. Het bestaat vooral uit jonge, ambitieuze leerkrachten, die ‘hun’ leerlingen zo goed mogelijk vooruit willen helpen. Uitdagend is dat wel. Al vrij kort na de opening van de school (in september 2023) realiseerden zij zich tijdens een studiedag dat er nog veel te leren valt.
Context en aanleiding
Ze ervoeren veel onrust in de klassen, en ook leerlingen gaven aan soms moeite te hebben om zich te concentreren. De leerkrachten vonden het klassenmanagement pittig en hadden problemen met structuur en instructie in de klas. Toegegeven, de groei van de school is daar deels debet aan. Elk jaar komen er klassen bij. En uit wetenschappelijk onderzoek weten we ook: starters moeten vaak nog groeien in het vak en dat kan echt wel een paar jaar duren. Maar toch, veel teamleden hadden het gevoel dat het beter kon en wilden graag steun.
Met behulp van een subsidie van Leerpunt kwam Lies Rubbens van Teach for Belgium een jaar lang ondersteunen. Teach for Belgium is een organisatie die leerkrachten opleidt en ondersteunt om kwalitatief onderwijs te brengen in scholen met een grote sociaaleconomische uitdaging.
Plan van aanpak
Professionaliseringstraject
In overleg met schoolleider Corine Versteylen en projectleider Florence Thiebaut van Teach for Belgium startte Lies een professionaliseringstraject op. Het hele team leerde onderwijstechnieken onder de knie te krijgen die de effectieve leertijd moeten vergroten. Denk aan bepaalde gedragsinterventies, de inzet van directie instructie in de klas, het geven van betere feedback aan leerlingen en aandacht voor sociaal-emotioneel leren. Men baseerde zich op het boek Teach Like a Champion 3.0 (Lemov, 2023), het is zeer praktijkgericht en geïnspireerd door onderzoek.
Toolkits
Leerkrachten kregen ook toegang tot Toolkits van Leerpunt die hierbij uitkomst boden, evenals tot de leidraden van het Nederlandse Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek en van de Britse Education Endowment Foundation.
Er werd ook vooruit gekeken. Meer ervaren collega’s leerden hoe zij (nieuwe) teamleden kunnen coachen om hun kennis en competenties te verbeteren (train-the-trainer). Zo werd borging van de professionalisering voor de langere termijn verzekerd. Nieuwe leerkrachten kunnen voortaan dankzij dit gedeeld leiderschap worden meegenomen in de professionele leergemeenschap van het Egied van Broeckhoven.
Leergemeenschap
De klasdeuren gingen open in Sint-Jans-Molenbeek. Mentoren die meededen aan het train-the-trainer-traject observeerden en coachten lessen van startende leerkrachten. Zij gebruikten daarbij observatietools die pasten bij de context van de school. Ook kregen de starters leermaterialen mee. Zo ontstond een leercyclus van input krijgen, oefenen (in de praktijk van de klas maar ook via modellen), geobserveerd worden, feedback krijgen en reflecteren.
Alle leerkrachten (en niet alleen de groentjes dus) werden uitgenodigd om hun eigen lessen en ervaringen te analyseren en met collega’s uit te wisselen. Het gevolg was dat er een meer gedeelde professionele cultuur ontstond, waarin het gezamenlijk vertrouwen in eigen kunnen (collective efficacy) kan groeien.
Resultaten
Zelfs na zo’n succesvol traject valt er natuurlijk altijd nog iets te wensen. Mentoren vonden het bijvoorbeeld best lastig om observeren en coachen te combineren. Ze gaven aan meer tijd nodig te hebben om zich dit voldoende eigen te maken en wensen extra oefensessies rond real-time coaching. Ook starters hebben het gevoel dat ze nog niet uitgeleerd zijn en zouden graag nog wat werken aan hun onderwijstechnieken, met name rond effectief bevragen van leerlingen.
Meer effectieve leertijd
Voorlopig ervaren leerlingen al wel meer effectieve leertijd. Omdat het klassenmanagement beter verloopt, verwachten de leerkrachten zelf beter te kunnen focussen op de lesinhoud en op de relatie met hun leerlingen. Anders gezegd, ze hebben voor hun gevoel meer zuurstof gekregen, voelen zich rustiger en staan met meer zelfvertrouwen voor de klas.
Naar een professionele leercultuur
De professionalisering door Teach for Belgium is gebaseerd op een aantal principes uit de onderwijswetenschappen:
Basis is het sociaal-constructivisme: leren gebeurt het krachtigst in interactie met anderen.
Praktijkervaring voedt reflectie, en reflectie stuurt opnieuw het handelen aan (experiënteel leren van Dewey).
Deelnemers oefenen in realistische klas- of schoolsituaties, wat de transfer naar de praktijk versterkt (zogenoemd leren in context, van Wave & Lenger).
Deelnemers worden zich bewust van hun ontwikkeling en leren deze zelf aansturen in een cyclisch leerproces met continue feedback en reflectie (Hattie).
Verder lezen?
Leidraden NRO, EEF en Leerpunt
Lemov, D. (2023). Teach like a champion 3.0: 63 technieken voor succes in de klas (J. van Dijk, vert.). Bazalt Educatie. (Oorspronkelijk werk gepubliceerd in 2021)