Er is weinig onderzoek naar het effect van korte, afwisselende instructie- en oefenmomenten op de leesvaardigheid van risicolezers in het eerste leerjaar. Wel is duidelijk dat extra leestijd leerlingen met een risico op leesmoeilijkheden ondersteunt. Aandacht speelt daarbij een belangrijke rol. Daarom is het belangrijk om aandachtsproblemen vroeg te signaleren en leerlingen gerichte ondersteuning te bieden. Extra begeleiding, lezen in kleine groepen en individuele ondersteuning kunnen de leesontwikkeling van risicolezers versterken.
Risicolezers hebben vroeg ondersteuning nodig
Sommige kinderen ervaren al in de kleuterklas of het eerste leerjaar moeilijkheden bij het leren lezen. We spreken dan van risicolezers (Geudens et al., 2021).
Deze leerlingen hebben bijvoorbeeld moeite om klanken in woorden te herkennen of ermee te spelen. Andere kinderen komen thuis weinig in contact met geschreven taal. Daardoor starten zij met minder taalervaring.
Het is belangrijk om deze leerlingen vroeg te signaleren. Leraren kunnen hun onderwijs dan beter afstemmen op de specifieke noden van deze leerlingen.
Er is weinig onderzoek naar korte en afwisselende leesmomenten
In de onderwijspraktijk kiezen sommige leraren voor korte en afwisselende instructie- en oefenmomenten. Die aanpak vertrekt vaak vanuit het idee dat kinderen vandaag een kortere aandachtsspanne hebben.
Wetenschappelijk bewijs voor die aanname ontbreekt echter (Raaijmakers, z.d.). Onderzoekers vonden ook geen studies die het effect van afwisseling in leesinstructie of leesoefeningen onderzochten.
Wel is bekend dat meer leestijd de leesprestaties ondersteunt. Dat geldt in het bijzonder voor leerlingen met een risico op leesmoeilijkheden (Farbman, 2015; Gettinger, 1991).
Aandacht ondersteunt het leren lezen
Aandacht speelt een belangrijke rol bij het leren lezen en bij latere leesprestaties (Eisensmith et al., 2022; O’Neill et al., 2016).
Leerlingen met aandachtsproblemen hebben vaker moeite met lezen (Frick et al., 1991; Rabiner & Coie, 2000). Leren lezen vraagt namelijk langdurige concentratie. Leerlingen moeten hun aandacht voldoende kunnen vasthouden om leesvaardigheden te automatiseren (Dittman, 2016).
Daarom is het belangrijk om aandachtsproblemen vroeg te signaleren. Op jonge leeftijd kunnen leerlingen hun aandacht nog sterker ontwikkelen. Op latere leeftijd blijven aandachtsproblemen vaak stabieler aanwezig (Eisensmith et al., 2022).
Gerichte ondersteuning helpt risicolezers vooruit
Onderzoek laat zien dat gerichte ondersteuning de leesontwikkeling van leerlingen met aandachtsproblemen kan verbeteren (Eisensmith et al., 2022).
Lezen in kleine groepen en individuele begeleiding zijn daarbij kansrijke aanpakken (Allan et al., 2018). Ook extra ondersteuning buiten de gewone lestijd kan helpen.
De inspiratiegids Les in lezen benadrukt daarnaast het belang van een inclusieve aanpak (Tiebout et al., 2023). Risicolezers blijven best zo veel mogelijk betrokken bij de activiteiten van de hele klas.
Extra ondersteuning kan verschillende vormen aannemen. Leraren kunnen bijvoorbeeld werken met preteaching, verlengde instructie of extra leesmomenten. Ook oudere leerlingen, vrijwilligers of studenten kunnen ondersteuning bieden. Hun begeleiding werkt het best wanneer zij vooraf een korte training krijgen.
Vooral een phonics-aanpak, gericht op decodeervaardigheden, blijkt effectief voor risicolezers. Die aanpak werkt het sterkst in kleine groepen of tijdens individuele begeleiding.
Meer weten?
Geudens et al. (2021). Bouwstenen voor effectieve taaltrajecten. Praktijkgids voor taalondersteuning in het kleuter-, lager en secundair onderwijs.
Leerpunt (2025). Draagt herhaald lezen bij aan beter tekstbegrip?
Leerpunt (2025). Toolkit leren en lesgeven – Phonics-aanpak.
Leerpunt (2025). Worden leerlingen in het lager onderwijs beter in tekstbegrip als ze in niveaugroepen werken?
Tiebout et al. (2023). Les in lezen. Inspiratiegids voor effectief leesonderwijs in het kleuter-, lager en secundair onderwijs.
Bronnenlijst
Allan, D.M., Allan, N.P., Lonigan, C.J., Hume, L.E., Farrington, A.L., & Vinco, M.H. (2018). The influences of multiple informants’ ratings of inattention on preschoolers’ emergent literacy skills growth. Learning and Individual Differences, 65, 90–99.
Dittman, C.K. (2016). The impact of early classroom inattention on phonological processing and word-reading development. Journal of Attention Disorders, 20(8), 653–664.
Eisensmith, S.M.R., Deck, P.G., Jenkins, M.R., Harris Britt, A., Kainz, K., & Ansong, D. (2022). Attending to attention: A systematic review of attention and reading. International Journal of School Social Work, 7(2).
Farbman, D.A. (2015). The case for improving and expanding time in school: A review of key research and practice. National Center on Time & Learning.
Frick, P.J., Christ, M.A.G., Hart, E.L., & Tannenbaum, L.E. (1991). Academic underachievement and the disruptive behavior disorders. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 59(2), 289–294.
Geudens, A., Schraeyen, K., Taelman, H., Trioen, M., Casteleyn, J., Simons, M., & Smits, T.F.H. (2021). Bouwstenen voor effectieve taaltrajecten. Praktijkgids voor taalondersteuning in het kleuter-, lager en secundair onderwijs. Universiteit Antwerpen.
Gettinger, M. (1991). Learning time and retention differences between nondisabled students and students with learning disabilities. Learning Disability Quarterly, 14(3), 179–189.
O’Neill, S., Thornton, V., Marks, D.J., Rajendran, K., & Halperin, J.M. (2016). Early language mediates the relations between preschool inattention and school-age reading achievement. Neuropsychology, 30(4), 398–404.
Raaijmakers, S. (z.d.). De mythe van de aandachtsspanne. Universiteit Utrecht.
Shanahan, T. (2023). A review of the evidence on Tier 1 instruction for readers with dyslexia. Reading Research Quarterly, 58(2), 268–284.
Tiebout, K., Verachtert, P., Geudens, A., Schraeyen, K., Bellens, K., Taelman, H., Trioen, M., Casteleyn, J., Simons, M., & Smits, T.F.H. (2023). Les in lezen. Inspiratiegids voor effectief leesonderwijs in het kleuter-, lager en secundair onderwijs. Universiteit Antwerpen.
Gelieve naar deze vraag te verwijzen als:
Leerpunt (2026). Dragen korte, afwisselende instructie- en oefenmomenten bij aan de leesvaardigheid van risicolezers in het eerste leerjaar? https://leerpunt.be/vraagpunt/alle-vragen/leesvaardigheid-risicolezers
Referentie:
Leerpunt (2025). Dragen korte, afwisselende instructie- en oefenmomenten bij aan de leesvaardigheid van risicolezers in het eerste leerjaar? Vlaamse hertaling van Kennisrotonde (2025). Is het waar dat korte, zeer afwisselende instructie- en oefenmomenten in het beginnend leesonderwijs in groep 3 bijdragen aan de leesvaardigheid van risicolezers? (KR.2434).