Leerlingen worden niet beter in tekstbegrip wanneer zij les krijgen in vaste niveaugroepen in plaats van in een heterogene klasgroep. Extra ondersteuning naast klassikale lessen lijkt wel effectief. Leerlingen die extra begeleiding krijgen, bijvoorbeeld in een klein groepje of individueel, gaan vaak sneller vooruit in tekstbegrip. De keuze voor homogene of heterogene groepen hangt daarom best af van het doel van de les en de noden van leerlingen.
Tekstbegrip vraagt meer dan technisch lezen
Tekstbegrip betekent dat leerlingen verbanden leggen binnen een tekst en nieuwe informatie koppelen aan wat zij al weten. Leerlingen begrijpen bijvoorbeeld hoe zinnen samenhangen en welke betekenis grotere tekstgedeelten hebben (Houtveen & Van Steensel, 2022; Van Steensel & Houtveen, 2020).
Voorkennis speelt een belangrijke rol in tekstbegrip. Ook woordenschat, inzicht in tekststructuren en doelgericht omgaan met teksten ondersteunen het begrijpen van teksten (Raudzus, 2020; Swart & Verhoeven, 2022).
Tekstbegrip groeit niet alleen tijdens lessen begrijpend lezen. Leraren kunnen het ook versterken met rijke teksten of via andere vakken, zoals geschiedenis of wereldoriëntatie (Tiebout et al., 2023; Taalunie, z.d.).
Werken in niveaugroepen heeft voor- en nadelen
Leraren differentiëren op verschillende manieren. Een mogelijkheid is werken in niveaugroepen, waarbij leerlingen met een vergelijkbaar vaardigheidsniveau samen instructie krijgen. Een andere mogelijkheid is lesgeven aan een heterogene groep waarin leerlingen met verschillende niveaus samenwerken.
Niveaugroepen maken gerichte ondersteuning mogelijk. Leraren kunnen lager presterende leerlingen extra tijd geven en hoog presterende leerlingen meer uitdaging bieden (Bosker et al., 2023; De Smet et al., 2024).
Deze aanpak heeft ook nadelen. Leerlingen in lager presterende groepen krijgen soms minder uitdagende opdrachten. Leraren kunnen onbewust lagere verwachtingen ontwikkelen, waardoor leerlingen minder kansen krijgen om hogere denkvaardigheden te oefenen (Bosker et al., 2023; Coussement & Dejonckheere, 2024).
Niveaugroepen verbeteren tekstbegrip niet
Onderzoek laat geen betere resultaten zien voor tekstbegrip wanneer leerlingen in niveaugroepen werken. Dit geldt vooral voor vaste niveaugroepen (Denessen, 2017).
Een Duits onderzoek bij leerlingen uit het derde leerjaar vond geen verschil in tekstbegrip tussen leerlingen die leesinstructie kregen op niveau en leerlingen die samen les kregen. Dat verschil bleef ook na twee jaar uit (Förster et al., 2018).
Sommige onderzoeken vonden wel voordelen voor andere leesvaardigheden. Leerlingen gingen bijvoorbeeld vooruit in leessnelheid of woordenschat. Dat effect werd niet gevonden voor tekstbegrip (Förster et al., 2018; Little et al., 2014).
Waarom niveaugroepen weinig effect hebben op tekstbegrip is nog niet duidelijk.
Extra begeleiding naast klassikale lessen helpt wel
Andere vormen van differentiatie lijken beter te werken voor tekstbegrip. Vooral extra ondersteuning naast klassikale lessen blijkt zinvol (D’Angelo, 2006; Petit et al., 2024).
Leraren kunnen leerlingen bijvoorbeeld extra leestijd geven, moeilijke woorden vooraf uitleggen of leerlingen voorbereiden op een tekst via preteaching. Ook herhaald voorlezen en gesprekken over de inhoud van een tekst ondersteunen tekstbegrip (Geudens et al., 2021; Petit et al., 2024).
Onderzoek laat zien dat leerlingen sneller vooruitgaan in begrijpend lezen wanneer zij naast klassikale lessen extra begeleiding krijgen, individueel of in kleine groepen. Meer ondersteuning hangt samen met meer vooruitgang (Petit et al., 2024).
Kies een groeperingsvorm die past bij het lesdoel
Homogene en heterogene groepen hebben elk hun plaats in de klas. De keuze hangt best af van het doel van de les en de ondersteuningsnoden van leerlingen.
Het is belangrijk om groepen regelmatig te evalueren en flexibel aan te passen. Zo vermijden leraren dat verwachtingen vast komen te liggen en blijven leerlingen voldoende uitgedaagd (Bosker et al., 2023; Coussement & Dejonckheere, 2024).
Meer lezen?
Coussement, S. & Dejonckheere, P. (2024). Leidraad Onderwijs vanuit hoge verwachtingen. Leerpunt. Hertaling van Van den Bergh, L., Van Amerongen, M., Gunsch, R., Timmermans, M. & Timmermans, A. (2021). Leidraad Onderwijs vanuit hoge verwachtingen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek.
De Smet, M., Bultheel, M., & Verachtert, P. (2024). Leidraad differentiatie: Samen naar de meet. Leerpunt. Vlaamse hertaling van Bosker, R., Durgut, F., Edzes, H., Jol, M., van Tuijl, C., & Van der Vegt, A. L. (2021). Leidraad differentiatie als sleutel voor gelijke kansen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek.
Gobyn et al. (2019). Inspiratiegids Sleutels voor effectief begrijpend lezen. VLOR.
Taalunie (z.d.). Rijke teksten.org
Tiebout, K., Verachtert, P., Geudens, A., Schraeyen, K., Bellens, K., Taelman, H., Trioen, M., Casteleyn, J., Simons, M., & Smits, T.F.H. (2023). Les in lezen. Inspiratiegids voor effectief leesonderwijs in het kleuter-, lager en secundair onderwijs. Antwerpen: Universiteit Antwerpen.
Bronnenlijst
Bogaerds-Hazenberg, S., Van den Bergh, H., & Evers-Vermeul, J. (2022). Onderwijs in tekstructuur. In T. Houtveen, & R. van Steensel (Red). De zeven pijlers van onderwijs in begrijpend lezen (pp. 59-84). Eburon.
Bosker, R., Durgut, F., Edzes, H., Jol, M., van Tuijl, C., & Van der Vegt, A. L. (2023). Differentiatie als sleutel voor gelijke kansen. Effectieve interventies tegen onderwijsachterstanden in het primair onderwijs ~ weten wat werkt en waarom. NRO.
Coussement, S. & Dejonckheere, P. (2024). Leidraad Onderwijs vanuit hoge verwachtingen. Stichting Leerpunt. Hertaling van Van den Bergh, L., Van Amerongen, M., Gunsch, R., Timmermans, M. & Timmermans, A. (2021). Leidraad Onderwijs vanuit hoge verwachtingen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek.
D’Angelo, F. D. (2006). Differentiated instruction: Effects on reading comprehension in the urban elementary school setting. [Proefschrift, Northcentral University].
Denessen, E. (2017). Verantwoord omgaan met verschillen: sociale-culturele achtergronden en differentiatie in het onderwijs. [Oratie, Universiteit Leiden].
De Smet, M., Bultheel, M., & Verachtert, P. (2024). Leidraad differentiatie: Samen naar de meet. Stichting Leerpunt. Vlaamse hertaling van Bosker, R., Durgut, F., Edzes, H., Jol, M., van Tuijl, C., & Van der Vegt, A. L. (2021). Leidraad differentiatie als sleutel voor gelijke kansen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek.
Förster, N., Kawohl, E., & Souvignier, E. (2018). Short- and long-term effects of assessment-based differentiated reading instruction in general education on reading fluency and reading comprehension. Learning and Instruction, 56, 98-109.
Gajria, M., Jitendra, A. K., Sood, S., & Sacks, G. (2007). Improving comprehension of expository text in students with LD: A research synthesis. Journal of Learning Disabilities, 40(3), 210-225.
Geudens, A., Schraeyen, K., Taelman, H., Trioen, M., Casteleyn, J., Simons, M., & Smits, T. F. H. (2021). Bouwstenen voor effectieve taaltrajecten. Praktijkgids voor taalondersteuning in het kleuter-, lager en secundair onderwijs. Universiteit Antwerpen.
Hebert, M., Bohaty, J. J., Nelson, J. R., & Brown, J. (2016). The effects of text structure instruction on expository reading comprehension: A meta-analysis. Journal of Educational Psychology, 108(5), 609-629.
Houtveen, T., & Van Steensel, R. (2022). Inleiding. In T. Houtveen & R. van Steensel (Red). De zeven pijlers van onderwijs in begrijpend lezen (pp. 9-14). Eburon.
Little, C. A., McCoach, D. B., & Reis, S. M. (2014). Effects of differentiated reading instruction on student achievement in middle school. Journal of Advanced Academics, 25(4), 384-402.
Perfetti, C. (2009). Reducing the Complexities of Reading Comprehension: A Simplifying Framework. University of Pittsburg.
Petit, R., Van Schooten, E., Hermans, A., Elshof, D., & Scheltinga, F. (2024). De leerloopbaan van nieuwkomers in het primair- en voortgezet onderwijs. Kohnstamm Instituut.
Pyle, N., Vasquez, A. C., Lignugaris/Kraft, B., Gillam, S. L., Reutzel, D. R., Olszewski, A., Segura, H., Hartzheim, D., Laing, W., & Pyle, D. (2017). Effects of expository text structure interventions on comprehension: A meta‐analysis. Reading Research Quarterly, 52(4), 469-501.
Raudzus, H. (2020). Integration processes in children's first and second language reading comprehension. [Proefschrift Radboud Universiteit].
Reis, S. & Mccoach, D. B. & Little, C., & Muller, L., & Kaniskan, R. (2011). The effects of differentiated instruction and enrichment pedagogy on reading achievement in five elementary schools. American Educational Research Journal April 2011, 48(2), 462-501.
Swart, N., & Verhoeven, L. (2022). Zonder woordkennis geen begrip. In T. Houtveen & R. van Steensel (Red). De zeven pijlers van onderwijs in begrijpend lezen (pp.37-58). Eburon.
Taalunie. (z.d.). Rijke teksten: veelgestelde vragen.
Tiebout, K., Verachtert, P., Geudens, A., Schraeyen, K., Bellens, K., Taelman, H., Trioen, M., Casteleyn, J., Simons, M., & Smits, T. F. H. (2023). Les in lezen. Inspiratiegids voor effectief leesonderwijs in het kleuter-, lager en secundair onderwijs. Universiteit Antwerpen.
Van Steensel, R., & Houtveen, T (2020). De vele kanten van leesbegrip: Verslag van een literatuurstudie naar kernelementen van effectief onderwijs in begrijpend lezen. Levende Talen Tijdschrift, 21(3), 3-12.
Deze vraag verscheen eerder al bij NKO/Kennisrotonde en werd met toestemming herwerkt door Leerpunt voor het Vlaamse onderwijsveld. Niet reproduceren of overnemen zonder bronvermelding.
Gelieve naar deze vraag te verwijzen als:
Leerpunt (2026). Worden leerlingen in het lager onderwijs beter in tekstbegrip als ze in niveaugroepen werken? https://leerpunt.be/vraagpunt/alle-vragen/verbeteren-niveaugroepen-tekstbegrip-lager