Inhoud van de leidraad
Hoe zorg je er als leraar voor dat alle leerlingen in het secundair onderwijs minimaal de eindtermen of leerplandoelen behalen? Die vraag staat centraal in de leidraad ‘Convergente differentiatie: Samen naar de meet in het secundair onderwijs’. De leidraad bundelt het meest recente en relevante Vlaamse en internationale onderzoek en vertaalt dit naar zeven aanbevelingen voor de klas- en schoolpraktijk.
Download de leidraad
-
leerpunt-leidraad-differentiatieso-v20260526Download leerpunt-leidraad-differentiatieso-v20260526
Inleidend webinar — maandag 1 juni 2026
Auteurs Milou De Smet en Rinke Vanhoeck lichten de leidraad toe in een online webinar op maandag 1 juni 2026 van 16.00 tot 17.30 uur. Ze gaan in op wat convergente differentiatie inhoudt, waarom het aansluit bij een evidence-informed aanpak en hoe je er als leraar of school mee aan de slag kunt.
Doelgroep: lerarenopleiders, pedagogisch begeleiders en andere geïnteresseerde onderwijsprofessionals.
Waarom een leidraad over convergente differentiatie?
Leerlingen stappen het secundair onderwijs binnen met sterk uiteenlopende rugzakken. Sommigen pikken nieuwe leerstof bijna vanzelf op, anderen missen een stevige basis of bouwden onderweg leerachterstanden op. Ook binnen een ogenschijnlijk homogene klasgroep, finaliteit of studierichting blijven die verschillen bestaan. Convergente differentiatie helpt leraren om met die verschillen om te gaan en elke leerling maximale kansen te geven om de leerdoelen te bereiken, ongeacht hun startniveau of tempo.
Via zeven aanbevelingen krijgen zowel individuele leraren als beleidsteams praktische handvatten aangereikt om differentiatie in het secundair onderwijs te implementeren. Zowel in de dagelijkse klaspraktijk als in een schoolbreed gedragen aanpak. Concreet wil de leidraad ondersteunen bij het maken van onderbouwde keuzes voor de eigen onderwijscontext en bijdragen aan reflectie, professionele dialoog en samenwerking binnen schoolteams.
De leidraad is uitdrukkelijk geen handboek dat stap voor stap voorschrijft wat te doen. In het onderwijs werkt zelden één aanpak in álle omstandigheden; verschillende situaties vragen om verschillende werkwijzen. De keuze van die werkwijze is het resultaat van een evidence-informed proces waarbij kennis uit data, ervaring én onderzoek wordt samengebracht.
Doelgroep: leraren, directies, leerlingbegeleiders, graadcoördinatoren, pedagogisch begeleiders en lerarenopleiders uit het secundair onderwijs die hun praktijk willen onderbouwen met kennis uit onderzoek. De aanbevelingen zijn relevant voor de brede eerste graad én voor de verschillende finaliteiten in de hogere graden.
Bouwt voort op de leidraad voor het basisonderwijs
Deze leidraad bouwt voort op de Vlaamse leidraad ‘Differentiatie om onderwijsachterstanden weg te werken’, die zich richt op het basisonderwijs. Bij de introductie van die leidraad werd duidelijk dat ook in het secundair onderwijs nood is aan gerichte ondersteuning om leerlingen die achterop hinken mee ‘over de meet’ te krijgen.
De aanbevelingen in deze leidraad lopen grotendeels parallel met die voor het basisonderwijs, maar zijn toegespitst op de realiteit van het secundair: de vakkenstructuur, lesroosters, finaliteiten en studierichtingen, en de specifieke uitdagingen voor leraren die met meerdere klasgroepen werken. De praktijkvoorbeelden zijn afkomstig uit verschillende vakdomeinen en finaliteiten van het Vlaamse secundair onderwijs.
Zeven aanbevelingen in een notendop
De eerste vijf aanbevelingen focussen vooral op wat een individuele leraar concreet kan doen in de klas. Aanbeveling 6 kijkt naar wat leraren, lerarenteams en de school kunnen doen om de voorgaande initiatieven te versterken via professionalisering. Aanbeveling 7 richt zich expliciet op het team- en schoolniveau: de gezamenlijke afspraken, organisatie en randvoorwaarden die nodig zijn om differentiatie haalbaar en duurzaam te maken.
-
01
Vertrek vanuit uitdagende doelen
-
02
Ken en volg je leerlingen
-
03
Gebruik principes voor effectieve instructie
-
04
Geef leerlingen de tijd
-
05
Werk doelgericht en flexibel in groepjes
-
06
Ontwikkel en onderhoud je basisvaardigheden voor leskwaliteit
-
07
Zorg voor een gepaste aanpak op schoolniveau
Meer lezen? Bekijk Toolkit 'Leren & lesgeven'
Differentiatie tussen klassen ('setting' of 'streaming')
Geen of verwaarloosbaar effect tegen zeer lage kosten, op basis van zeer beperkte evidentie.
Onderwijs in kleine groepen
Middelgroot effect tegen lage kosten, op basis van gematigde evidentie.
Werken met niveaugroepen
Klein effect tegen zeer lage kosten, op basis van zeer beperkte evidentie.
Peer tutoring
Heel groot effect tegen zeer lage kosten, op basis van sterke evidentie.
Een-op-een-begeleiding of tutoring
Groot effect tegen gematigde kosten, op basis van gematigde evidentie.
Individuele instructie
Middelgroot effect tegen zeer lage kosten, op basis van beperkte evidentie.
Beheersingsleren of Mastery learning
Groot effect tegen zeer lage kosten, op basis van beperkte evidentie.
Ontdek de volledige Toolkit 'Leren & lesgeven'
De Toolkit ‘Leren en lesgeven’ geeft een overzicht van onderwijsonderzoek over 30 klaspraktijken, die het leren bij leerlingen uit het lager en secundair onderwijs kunnen stimuleren.
Feedback gevraagd!
Via dit formulier verzamelen we hoe de leidraad wordt gebruikt (of net niet).
Heb je opmerkingen, vragen, tips of lovende woorden?
Laat die dan vooral achter hier in ons feedbackformulier