Effectief wetenschapsonderwijs: implementatie van de EEF-aanbevelingen

Wat houdt het project in?

Dit project van PTI Kortrijk implementeert de aanbevelingen uit het Guidance Report: ‘Improving secondary sciences’ van EEF (Education Endowment Foundation). Samen met partnerscholen Provinciale school Diepenbeek en PITO Stabroek en de pedagogische begeleidingsdienst Provinciaal Onderwijs Vlaanderen richten ze zich in eerste instantie op de wetenschapslessen in de tweede en derde graad secundair onderwijs. Via het olievlekprincipe zullen op termijn zowel meer leraren als ook de leerlingen uit de dubbele finaliteit worden betrokken. Concreet wordt er ingezet op professionalisering via ‘Lesson Study’, waarmee het evidence-informed werken in de klaspraktijk wordt versterkt.

Dit project is gesubsidieerd door Leerpunt in het schooljaar 2024-2025.  

Per implementatieproject ontwikkelde Leerpunt een poster. Je vindt er ondermeer het onderwijsniveau, de methodologie, de relevante thema’s, de doelstellingen en verwachte resultaten.

Introductie 

Leerlingen die niet het beste uit zichzelf halen en te vaak uitvallen. PTI West-Vlaanderen, PS Diepenbeek en PITO Stabroek hopen het in de toekomst beter te doen, met name in de lessen fysica en chemie in enkele doorstroomrichtingen. Evidence-informed professionaliseren met meer aandacht voor zelfregulatie van leerlingen of gebruik van practica lijkt het tij te keren. 

Context en aanleiding 

PTI West-Vlaanderen is een moderne school en  staat open voor vernieuwing. Een deel van de leerlingen kreeg ze echter niet mee. Met name in de overgang van het 4e naar het 5e en in het 5e jaar moesten veel leerlingen een klas overdoen of haalden ze sowieso de zomervakantie niet. Ze deden het prima in het lab, maar legden vaak niet het verband tussen dat praktische werk en de theoretische principes. Ze waren onvoldoende gemotiveerd en haalden slechte cijfers bij hun examens. Dat moest beter kunnen, met evidence-informed wetenschapsonderwijs. 

Behoefteanalyse en doel: beter wetenschapsonderwijs 

Met financiële steun van Leerpunt en met behulp van Katja Roggen, pedagogisch begeleider bij Provinciaal Onderwijs Vlaanderen, werd de kern van het probleem boven water gehaald. PTI West-Vlaanderen zou winst kunnen halen uit het verbeteren van praktische activiteiten bij de lessen chemie in de 3e graad doorstroom Biotechnologische en Chemische Wetenschappen (cfr. Aanbeveling 5 uit de leidraad). Om dit voor mekaar te krijgen ging de school te rade bij de gids van EEF: Putting Evidence to Work: a School’s Guide to Implementation. Specifiek koos men vervolgens voor de Lesson Study-aanpak om een verbeteringstraject vorm te geven.  

Kernelement van Lesson Study is samen lessen ontwikkelen en verbeteren op basis van literatuurstudie, een onderzoeksvraag, leerlingenobservaties en bijsturing. PTI koos voor de blik van buiten en ging hierom een samenwerking aan met Provinciale School Diepenbeek en PITO Stabroek. Deze twee scholen besloten vervolgens eveneens het project breder te trekken na raadpleging van het Guidance Report Improving Secondary Science. Zij kozen voor aanbeveling 2 uit de leidraad, het verbeteren van zelfregulatie, voor de lessen fysica in de 3e graad Latijn-wiskunde en wetenschappen-wiskunde (PSD), respectievelijk voor de lessen chemie in de 2e graad doorstroom biotechnologische wetenschappen (PITO).  

Zo stond er op drie scholen opeens een ambitieus programma in de steigers voor schooljaar 2024-2025. Voor alle drie de scholen was het de eerste keer dat evidence-informed werken zo prominent op de agenda stond en opgenomen werd in de schoolvisie. Hoe zou dat uitpakken?  

Resultaten: voortaan evidence-informed werken 

Er is veel werk verzet, maar PTI is nog niet waar het wil zijn. De nieuwe werkwijzen zijn veelbelovend: leerlingen geven aan dat ze meer geleerd hebben en meer gemotiveerd zijn, maar de bredere context van wat ze leren is nog niet verankerd. 

Het stappenplan zorgde bijvoorbeeld wel voor meer rust en meer zelfstandigheid bij het oefenen, maar niet alle leerlingen snapten de theoretische achtergrond. Ook waren de succescriteria nog niet voor iedereen helder. Leerlingen werkten wel beter samen, maar metacognitieve vaardigheden en zelfregulatie verbeterden niet bij allemaal.  

Veel leerkrachten zijn bereid om met nieuw verworven inzichten verder aan de slag te gaan. Ze hebben samen lessen ontworpen, leerlingenobservaties gedaan bij elkaar en met elkaar verder gepraat over hoe hun wetenschapslessen beter kunnen. Bijvoorbeeld door modelling, het stellen van diagnostische vragen en het verhelderen van succescriteria. Er is dus wel degelijk een opening gecreëerd naar evidence-informed werken.  

Maar de planning van een traject als dit is moeilijk in een normaal schooljaar. Structureel ingebed in de lessen zijn de nieuwe werkwijzen nog niet. Deelnemers zien wel kansen voor langdurige implementatie bij de vakgroepen wetenschappen en in leerlijnen over meerdere jaren. 

Trots 

Deelnemers ervoeren het als een opsteker dat de vereniging voor leerkrachten wetenschappen in Vlaanderen, de VELEWE, interesse toonde in het project tijdens een wetenschapsavond. Ook waren zij er trots op dat ze een blog over het project (LeerBLOG: Effectief wetenschapsonderwijs in het secundair | Leerpunt) mochten publiceren bij Leerpunt en er over konden presenteren. Dergelijke presentations of learning zijn kennelijk ook voor leerkrachten motiverend.