Rijke taal en rijke teksten ondersteunen de taalontwikkeling van kleuters en leerlingen in het basisonderwijs. Door rijke teksten voor te lezen, te bespreken en leerlingen vaak te laten lezen, groeien woordenschat en tekstbegrip. Het effect is het grootst wanneer leraren interactieve gesprekken voeren en rijke taal ook gebruiken in andere vakken, zoals geschiedenis of wereldoriëntatie. Leesmotivatie speelt daarbij een belangrijke rol: leerlingen die graag lezen, ontwikkelen hun taalvaardigheden sneller.
Rijke taal en rijke teksten versterken taalvaardigheden
Rijke teksten bevatten gevarieerde woorden, diepere betekenissen en inhoud die nieuwsgierigheid oproept. Het gaat vaak om authentieke teksten, zoals prentenboeken, leesboeken of krantenartikelen, en minder om vereenvoudigde teksten uit taalmethodes (Taalunie, z.d.; Van Koeven & Smits, 2022).
Rijke taal ondersteunt zowel mondeling taalbegrip als schriftelijk taalbegrip. Leerlingen bouwen woordenschat op, leren verbanden leggen in teksten en begrijpen beter wat zij lezen.
Leraren kunnen rijke taal en teksten op verschillende manieren inzetten. Zij kunnen teksten voorlezen en bespreken, leerlingen zelfstandig laten lezen of rijke teksten gebruiken in andere vakken.
Voorlezen en praten over teksten verbetert woordenschat en tekstbegrip
Rijke teksten voorlezen en bespreken versterkt de woordenschat en het tekstbegrip van leerlingen (Mol & Bus, 2011; Murphy et al., 2009).
Voor kleuters en jongere leerlingen is voorlezen belangrijk omdat zij zelf nog niet altijd complexe teksten kunnen lezen. Door gesprekken over verhalen leren zij nieuwe woorden en verdiepen zij hun begrip van een onderwerp.
De kwaliteit van gesprekken maakt verschil. Leerlingen begrijpen teksten beter wanneer leraren doorvragen, leerlingen laten nadenken en gesprekken verdiepen in plaats van enkel vragen te stellen over feiten (Murphy et al., 2009).
Ook op langere termijn blijft dit effect zichtbaar. Leerlingen ontwikkelen een grotere woordenschat wanneer leraren regelmatig praten over onderwerpen buiten het ‘hier en nu’ en verdiepend spreken over boeken (Dickinson & Porche, 2011).
Interactie tijdens het lezen maakt rijke taal krachtiger
Interactieve gesprekken versterken de effecten van rijke teksten. Leerlingen leren sneller nieuwe woorden wanneer zij actief deelnemen aan gesprekken over boeken (Hadley & Dickinson, 2019).
Het helpt wanneer leerlingen vragen stellen, reageren op elkaar en verbanden leggen met eigen ervaringen. Leraren kunnen die interactie stimuleren door open vragen te stellen en leerlingen tijd te geven om te spreken.
Ook kennis van boeken en thema’s helpt. Leraren die bewust werken met een sterke boekencollectie en rijke gesprekken voeren, ondersteunen de taalontwikkeling beter (McGill-Franzen et al., 1999).
Veel lezen ondersteunt taalontwikkeling
Hoe vaker leerlingen lezen, hoe sterker hun taalvaardigheden zich ontwikkelen (Allington & McGill-Franzen, 2021; Mol & Bus, 2011).
Leerlingen die regelmatig lezen, bouwen een grotere woordenschat op en ontwikkelen beter tekstbegrip. Ook spelling en mondelinge taalvaardigheden gaan vooruit.
Dit effect versterkt zichzelf. Leerlingen die beter lezen, lezen vaker. Daardoor leren zij sneller nieuwe woorden en begrijpen zij teksten beter, wat hun motivatie opnieuw versterkt.
Scholen kunnen dit ondersteunen door dagelijks leestijd te voorzien en een rijke schoolbibliotheek aan te bieden (Block et al., 2009; Nielen & Bus, 2015).
Leesmotivatie helpt leerlingen vooruit
Leesmotivatie hangt sterk samen met taalontwikkeling. Leerlingen die lezen leuk vinden, lezen vaker en ontwikkelen beter tekstbegrip, woordenschat en taalvaardigheden (Mol & Bus, 2011; Torppa et al., 2020).
Leraren kunnen motivatie versterken door leerlingen autonomie te geven. Dat betekent bijvoorbeeld rekening houden met interesses, keuzevrijheid bieden en leerlingen laten meedenken over wat zij lezen.
Een klasomgeving waarin lezen betekenisvol en aantrekkelijk is, ondersteunt taalontwikkeling sterker dan een aanpak die vooral op verplichting steunt (Beuckx et al., 2023).
Rijke teksten in andere vakken ondersteunen taalontwikkeling
Rijke teksten werken niet alleen tijdens taallessen. Ook in vakken zoals geschiedenis, aardrijkskunde en wetenschap ondersteunen zij taalontwikkeling (Hwang et al., 2022; Kim et al., 2021).
Leerlingen leren nieuwe begrippen sneller wanneer taal verbonden is met betekenisvolle inhoud. Thematische lessen met geïntegreerde rijke teksten versterken vooral woordenschat en schrijfvaardigheid.
Meer lestijd voor inhoudelijke vakken hangt op langere termijn ook samen met beter tekstbegrip. Een mogelijke verklaring is dat leerlingen meer achtergrondkennis opbouwen en taal in een betekenisvolle context gebruiken (Tyner & Kabourek, 2020).
Meer lezen?
Gobyn et al. (2019). Inspiratiegids Sleutels voor effectief begrijpend lezen
Taalunie (z.d.). Rijke teksten.org.
Tiebout, K., Verachtert, P., Geudens, A., Schraeyen, K., Bellens, K., Taelman, H., Trioen, M., Casteleyn, J., Simons, M., & Smits, T.F.H. (2023). Les in lezen. Inspiratiegids voor effectief leesonderwijs in het kleuter-, lager en secundair onderwijs. Antwerpen: Universiteit Antwerpen.
Bronnenlijst
Allington, R. L., & McGill-Franzen, A. M. (2021). Reading volume and reading achievement: A review of recent research. Reading Research Quarterly, 56, S231-S238.
Berardo, S. A. (2006). The use of authentic materials in the teaching of reading.The Reading Matrix, 6(2).
Block, C. C., Parris, S. R., Reed, K. L., Whiteley, C. S., & Cleveland, M. D. (2009). Instructional approaches that significantly increase reading comprehension. Journal of Educational Psychology, 101(2), 262.
Denies, K., Bleukx, N., Pelgrims, L., Laga, J., Van Steertegem, K., Dockx, J., Vanbuel, M., Van Keer, H., & Aesaert, K. (2023, 16 mei). Leesvaardigheid in het vierde leerjaar in Vlaanderen: Resultaten van PIRLS 2021 in internationaal vergelijkend perspectief. Centrum voor Onderwijseffectiviteit en -evaluatie, KU Leuven.
Dickinson, D. K., & Porche, M. V. (2011). Relation between language experiences in preschool classrooms and children’s kindergarten and fourth‐grade language and reading abilities. Child Development, 82(3), 870-886.
Duthois, T., & Van Oss, V. (2025). Through the teachers’ eyes: Barriers to equitable language stimulating environments in early childhood education – A qualitative mobile eye-tracking study. Journal of Multilingual and Multicultural Development. https://doi.org/10.1080/01434632.2025.2545427
Guthrie, J. T., McRae, A., & Klauda, S. L. (2007). Contributions of concept-oriented reading instruction to knowledge about interventions for motivations in reading. Educational Psychologist, 42(4), 237-250.
Hadley, E. B., & Dickinson, D. K. (2019). Cues for word-learning during shared book-reading and guided play in preschool. Journal of Child Language, 46(6), 1202-1227.
Houtveen, A .A. M. (2018). Goed geletterd. Opbrengsten van het Lectoraat Geletterdheid 2006-2018. Hogeschool Utrecht.
Hwang, H., Cabell, S. Q., & Joyner, R. E. (2022). Effects of integrated literacy and content-area instruction on vocabulary and comprehension in the elementary years: A meta-analysis. Scientific Studies of Reading, 26(3), 223-249.
Kim, J. S., Relyea, J. E., Burkhauser, M. A., Scherer, E., & Rich, P. (2021). Improving elementary grade students’ science and social studies vocabulary knowledge depth, reading comprehension, and argumentative writing: A conceptual replication. Educational Psychology Review, 1-30.
Krashen, S. D. (2004). The power of reading: Insights from the research. Bloomsbury Publishing USA.
May, H., Strong, J. Z., & Walpole, S. (2023). The effects of bookworms literacy curriculum on student achievement in grades 2-5. Scientific Studies of Reading, 1-24.
McGill-Franzen, A., Allington, R. L., Yokoi, L., & Brooks, G. (1999). Putting books in the classroom seems necessary but not sufficient. The Journal of Educational Research, 93(2), 67-74.
Mol, S. E., & Bus, A. G. (2011). To read or not to read: A meta-analysis of print exposure from infancy to early adulthood. Psychological Bulletin, 137(2), 267.
Murphy, P. K., Wilkinson, I. A., Soter, A. O., Hennessey, M. N., & Alexander, J. F. (2009). Examining the effects of classroom discussion on students’ comprehension of text: A meta-analysis. Journal of Educational Psychology, 101(3), 740.
Nielen, T. M. J., & Bus, A. G. (2015). Enriched school libraries: a boost to academic achievement. AERA Open, 1(4).
Roe, K., Eggermont, S., & Minnebo, J. (2001). Media use and academic achievement: Which effects? Communications, 26(1), 39-57.
Taelman, H., Sierens, S., Spilt, J. Vanblaere, B., Van Keer, H., & Verachtert, P. (2024). Taal in de kleuterklas: Aanbevelingen uit onderzoek naar kwaliteitsvol en inspirerend kleuteronderwijs. Odisee, Arteveldehogeschool, Thomas More, KU Leuven, UGent. Beschikbaar via inspirerendkleuteronderwijs.be
Tiebout, K., Verachtert, P., Geudens, A., Schraeyen, K., Bellens, K., Taelman, H., Trioen, M., Casteleyn, J., Simons, M., & Smits, T. F. H. (2023). Les in lezen. Inspiratiegids voor effectief leesonderwijs in het kleuter-, lager en secundair onderwijs. Universiteit Antwerpen.
Torppa, M., Niemi, P., Vasalampi, K., Lerkkanen, M. K., Tolvanen, A., & Poikkeus, A. M. (2020). Leisure reading (but not any kind) and reading comprehension support each other—A longitudinal study across grades 1 and 9. Child Development, 91(3), 876-900.
Tyner, A., & Kabourek, S. (2020). Social studies instruction and reading comprehension: Evidence from the Early Childhood Longitudinal Study. Thomas B. Fordham Institute.
Van Koeven, B. H., & Smits, A. E. H. (2022). Rijke taal: Taaldidactiek voor het basisonderwijs. Uitgeverij Boom.
Westbrook, J., Sutherland, J., Oakhill, J., & Sullivan, S. (2019). ‘Just reading’: The impact of a faster pace of reading narratives on the comprehension of poorer adolescent readers in English classrooms. Literacy, 53(2), 60-68.
Deze vraag verscheen eerder al bij NKO/Kennisrotonde en werd met toestemming herwerkt door Leerpunt voor het Vlaamse onderwijsveld. Niet reproduceren of overnemen zonder bronvermelding.
Gelieve naar deze vraag te verwijzen als:
Leerpunt (2026). Wat is de invloed van het gebruik van rijke taal en rijke teksten op de taalvaardigheden van kleuters en leerlingen in het basisonderwijs? https://leerpunt.be/vraagpunt/alle-vragen/invloed-rijke-teksten-taalvaardigheden-basis