“In onze klassen zitten leerlingen met heel uiteenlopende noden. Sommigen pikken nieuwe leerstof snel op, anderen hebben meer tijd en ondersteuning nodig. In onze school zoeken we dan ook voortdurend naar manieren om elke leerling actief bij het leren te betrekken.”
Aan het woord zijn Maxime Room en Sofia Gaballo, leerkrachten van respectievelijk het tweede en het vijfde leerjaar in basisschool De Tandem, een Freinetschool in Brugge. Vanuit die zoektocht naar manieren om alle leerlingen actief te betrekken bij de les, namen ze deel aan Studio LEX, een begeleidingsproject van Howest, gefinancierd door Leerpunt. In deze blog nemen ze jullie mee in hun traject.
“Als startende leerkrachten merkten we al snel hoeveel er tegelijk op ons afkomt: klasmanagement, instructie, differentiatie, evaluatie… We wilden graag sterker worden in het activeren van leerlingen tijdens de les, zodat niet slechts enkele leerlingen deelnemen, maar de hele klas betrokken blijft.”
“Studio LEX sprak ons aan omdat het traject verschillende elementen combineert: wetenschappelijk onderbouwde e-courses, praktijkvideo’s van sterke leraren en coaching op maat. Het project focust op didactische praktijken waarvan onderzoek aantoont dat ze een positieve impact hebben op de leerwinst van leerlingen, bijvoorbeeld in taal en wiskunde.”
Waarom Studio LEX?
Het project Studio LEX (Learning from EXpertvideos) biedt zeven e-courses aan over thema's zoals directe instructie, feedback en zelfregulerend leren, gebaseerd op onderzoek van de Education Endowment Foundation (EEF) en Leerpunt. Coach Bieke legt uit waarom video daarbij het geheime ingrediënt is:
“Binnen het project hechtten we veel belang aan eigenaarschap en waardering. We gingen bij heel wat leerkrachten langs om sterke didactische lespraktijken te filmen. Deze video’s werden ingebed in de e-courses. Leraren die zich willen verdiepen, zien dankzij de praktijkvideo’s en tips hoe de wetenschappelijke evidentie zich concreet vertaalt naar de klasvloer.”
Iedere leerling aan zet
“Binnen het traject werkten we vooral met de e-course activerende didactiek. Die vormde voor ons een duidelijke leidraad om nieuwe werkvormen uit te proberen. Via kijkwijzers werden we aangemoedigd om verschillende strategieën te testen, zoals schoudermaatjes, wisbordjes en flitsbeurten. Na het volgen van de e-course kregen we ook coaching op de klasvloer. Daarbij observeerde een coach onze lessen en gingen we samen in gesprek over wat we zagen gebeuren in de klas. Die gesprekken hielpen ons om bewuster stil te staan bij onze didactische keuzes en bij de effecten daarvan op leerlingen.”
Samenwerken in de wiskundeles
In het tweede leerjaar bij juf Maxime werd een les rond wiskundige toepassingen gebruikt om samenwerkend leren te versterken. De les startte met een klassikale instructie via co-teaching. Daarna gingen de leerlingen aan de slag in heterogene groepjes van vier tijdens de inoefenfase.
“De leerlingen lazen eerst individueel de oefening, bespraken daarna hun aanpak met hun schoudermaatje en controleerden vervolgens hun oplossing met het duo tegenover hen. Tijdens dat overleg werden verschillende oplossingsstrategieën gedeeld. Zo konden leerlingen leren van elkaars denkproces. In elk groepje was er ook een fluisterkapitein die mee waakte over het rustige overleg.”
Activerende werkvormen in spelling
Ook in de spellinglessen van juf Sofia experimenteerden we met activerende werkvormen.
“In een les spelling combineerden we wisbordjes met een check-in-duo. Leerlingen noteerden eerst individueel hun antwoord op hun bordje. Daarna overlegden ze kort met hun buur en bespraken ze samen het juiste antwoord. Pas daarna werd het antwoord met de hele klas gedeeld. Hoewel samenwerken voor sommigen nog uitdagend was, merkten we dat iedereen actief betrokken was bij de leerstof,” stelt ze vast. “Er was een minder grote kloof tussen de leerlingen op het einde van de les dan bij een individuele verwerking.”
Onverwachte doorbraken
“Doorheen het traject stelden we een aantal interessante effecten vast. Niet alleen waren meer leerlingen actief betrokken bij het leerproces, ook de motivatie nam toe.”
In de spellingles van Sofia reageerde een leerling die vaak zegt dat hij iets niet kan plots enthousiast: “Dit is tof, juf!” Die spontane reactie leidde tot een interessante nabespreking. “We merkten dat de korte peer-interactie leerlingen hielp om onzekerheden te overwinnen. Daardoor nam ook hun spreekdurf toe.”
“Tegelijk leerden we dat nieuwe werkvormen tijd vragen. Niet elke leerling is meteen gewend om samen te werken of zijn denkproces uit te leggen. Daarom is het belangrijk om zulke aanpakken stap voor stap in te voeren en er expliciet met leerlingen over te praten.”
Samen groeien
“Het traject met Studio LEX gaf ons vooral meer vertrouwen om nieuwe didactische aanpakken te testen in onze klas. Door praktijkvideo’s te bekijken, lessen uit te proberen en daarover te reflecteren met een coach, kregen we meer inzicht in wat werkt voor onze leerlingen. We willen deze werkvormen verder blijven gebruiken in onze lessen, bijvoorbeeld door nog vaker korte overlegmomenten in te bouwen tijdens instructie. Daarnaast willen we onze ervaringen ook delen met collega’s binnen het schoolteam, zodat we samen kunnen blijven zoeken naar manieren om leerlingen actiever te betrekken bij het leren.
Voor ons bevestigde dit traject dat kleine didactische ingrepen een groot verschil kunnen maken. Door leerlingen meer kansen te geven om na te denken, te overleggen en hun ideeën te delen, groeit niet alleen hun betrokkenheid, maar ook hun vertrouwen in het leren.”
Ook videocoach Bieke zag hoe snel de transfer plaatsvond. “Het was uitzonderlijk om te zien hoe de leraren in zo weinig tijd al heel wat dingen uit de e-course oppikten en uitprobeerden. Het traject op De Tandem toont aan dat leraren door observatie en coaching meer zelfvertrouwen ontwikkelen en durven te groeien in hun praktijk.”
Over het project
Studio LEX ontwikkelde 7 e-courses over evidence-based didactische praktijken: directie instructie, effectieve feedback, activerende didactiek, gesproken taalinterventies, scaffolding, zelfregulerend leren en begrijpend leesstrategieën.
Aan de basis van deze e-courses liggen een aantal sterke praktijkvideo’s van leraren die aan des slag gaan met deze didactiek in hun klas. Deze expertvideo’s brengen didactische aanpakken binnen de complexiteit van de klaspraktijk realistisch in beeld. Via de e-courses krijgen leraren de kans om te leren via de observatie van (expert)leraren, ontvangen ze wetenschappelijk onderbouwde kennis over de geobserveerde didactische aanpak en worden ze gestimuleerd tot reflectie en actie in de eigen klaspraktijk. Op die manier wordt een kloof gedicht tussen theorie en praktijk (Miller & Zhou, 2007; Keppens, 2020).
Na het doorlopen van een e-course, worden leraren persoonlijk begeleid bij de transfer van deze nieuwe kennis en inzichten naar hun dagelijkse klaspraktijk. Deze begeleiding vertrekt vanuit de e-courses en wordt versterkt via coaching op de klasvloer. Voor deze coaching maken de projectmedewerkers gebruik van een coachingskit met tools die de leraren aanzetten om tot reflectie en afstemming te komen (bv. kijkwijzers, methodieken voor dialoog enz.). Zowel de e-courses als de coachingskit zijn na afloop van het project gratis beschikbaar via deze link. Ondersteuning in de vorm van coaching kan aangevraagd worden via het platform Edhub van Howest.
Bronvermelding
Education Endowment Foundation (2024, maart). Teaching and Learning Toolkit. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching-learning-toolkit
Keppens, K. (2020). Videography in teacher education: a study on inclusive teaching competences. Dissertation, Ghent University. Faculty of Psychology and Educational Sciences, Ghent, Belgium.
Leerpunt (2024, maart). Toolkit ‘Leren en lesgeven’. https://leerpunt.be/toolkit/toolkit-leren-lesgeven
Miller, K., & Zhou, X. (2007). Learning from classroom video: What makes it compelling and what makes it hard. In R. Goldman, R. Pea, B. Barron, & S. Derry (Eds.), Video research in the learning sciences (pp. 321 334). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203877258-23