Leidraad Betekenisvol en functioneel taalonderwijs in de lagere school

Hoe kan je kinderen voldoende taalvaardig maken zodat ze vlot kunnen bijleren in alle vakdisciplines?

Dat is het centrale onderwerp van de leidraad ‘Betekenisvol en functioneel taalonderwijs in de lagere school’. Deze bouwt voort op de gelijknamige leidraad voor het kleuteronderwijs en is gelijkaardig opgebouwd vanuit vijf uitgangspunten.

Taalontwikkeling bij leerlingen in de lagere school centreert zich rond de vier aspecten van taal: spreken, luisteren, schrijven en lezen. Deze ontwikkeling wordt in de leidraad kort toegelicht, om over te gaan tot de aanbevelingen.

De rol van de leraar is cruciaal voor de kwaliteit van dit taalonderwijs dat alle leerlingen ten goede komt en aandacht heeft voor de wetenschappelijke onderbouwing en inclusiviteit van het onderwijs.

Een team onderzoekers van Odisee Hogeschool en Centrum voor Taal en Onderwijs (KU Leuven) sloeg de handen in elkaar om deze leidraad op te stellen. Daarbij werd de link naar de praktijk gelegd via feedbackgroepen.

Zes aanbevelingen om leerlingen taalvaardig te maken

1. Maak ‘nadenken over’ en ‘gebruiken van’ taal betekenisvol en functioneel

Technisch én begrijpend lezen, spellen én schrijfopdrachten en dit binnen een betekenisvol en functioneel kader. Het doel en de mogelijkheden van het gebruik van taal worden duidelijk.

2. Werk naar automatische begripsvorming door kennis en woordenschat uit te wisselen in alle vakken

Rijke teksten met heldere structuur, verschillende teksten over één thema en woordenschat in thematische clusters: het zijn maar enkele voorbeelden van hoe taalbegrip kan versterkt worden. Ook stimuleren van schooltaal én complexere taal spelen hier een rol.

3. Stuur aan op diep begrip

Verbanden leggen, leesproces controleren, praten over teksten en schrijven na het lezen: zo wordt diep begrip gestimuleerd.

4. Geef gerichte instructie zodat leerlingen hun taalvaardigheid bewust kunnen aansturen

Expliciete directe instructie kan ingezet worden voor technisch lezen en spellen, strategie-instructie bij bijvoorbeeld woordenschat, begrijpend lezen, luisteren, spreken en schrijven. Ook leerstrategieën en scaffolding komen hier aan bod zodat leerlingen hun leren zelf in handen kunnen nemen.

5. Ondersteun leerlingen die extra zorg nodig hebben adequaat

Ondersteuning en instructie op basisniveau helpt achterstand voorkomen. Extra instructie en oefentijd of intensieve interventies kunnen nodig zijn voor bepaald leerlingen (pre- en reteaching). Volg hun voortgang en zet formatieve en informele evaluatie in.

6. Zorg voor een sterk verankerd talenbeleid op de hele school

Streef naar een gedeelde visie op taalonderwijs in een open en lerende schoolcultuur. Taal is overal, in alle vakken. Leraren moeten voldoende kansen krijgen zich te professionaliseren. Betrek ook de ouders als partner in taal.

Waarom een leidraad over taal in het lager onderwijs?

Uit de kennisagenda kwam naar voren dat taalonderwijs een van de onderwerpen is waar leraren kennis en inzichten over willen hebben. De kennisagenda is opgesteld op basis van concrete vragen van onderwijsprofessionals en geeft de prioritaire thema’s weer waar Leerpunt rond werkt. Omdat taalontwikkeling bij kleuters anders verloopt dan bij leerlingen lager onderwijs werd de leidraad uitgesplitst naar onderwijsniveau.

Tijdens het proces van toewijzing van de opdracht, kende Departement Onderwijs en Vorming Leerpunt ook een nieuwe opdracht toe in het kader van het grote plan ‘Ieder kind taalheld’. Dit plan moet het taalonderwijs in onze scholen ondersteunen en het taalniveau van onze leerlingen versterken.

Via iederkindtaalheld.be worden praktische materialen gedeeld om aan de slag te gaan met taal in jouw klas of school, zoals didactische fiches, een ‘quickscan’ die jou toelaat de leermiddelen die je gebruikt te beoordelen en versterken.