Inhoud van de leidraad
Hoe kan je kinderen voldoende taalvaardig maken zodat ze vlot kunnen bijleren in alle vakdisciplines?
Dat is het centrale onderwerp van de leidraad ‘Betekenisvol en functioneel taalonderwijs in de lagere school’. Deze bouwt voort op de gelijknamige leidraad voor het kleuteronderwijs en is gelijkaardig opgebouwd vanuit vijf uitgangspunten.
Taalontwikkeling bij leerlingen in de lagere school centreert zich rond de vier aspecten van taal: spreken, luisteren, schrijven en lezen. Deze ontwikkeling wordt in de leidraad kort toegelicht, om over te gaan tot de aanbevelingen.
De rol van de leraar is cruciaal voor de kwaliteit van dit taalonderwijs dat alle leerlingen ten goede komt en aandacht heeft voor de wetenschappelijke onderbouwing en inclusiviteit van het onderwijs.
Een team onderzoekers van Odisee Hogeschool en Centrum voor Taal en Onderwijs (KU Leuven) sloeg de handen in elkaar om deze leidraad op te stellen. Daarbij werd de link naar de praktijk gelegd via feedbackgroepen.
Leidraden worden afgestemd op Raamwerk Nederlands
Leerpunt streeft ernaar leraren een coherent, consistent en onderbouwd verhaal te bieden. Daarom zorgt Leerpunt dat de leidraden over taalonderwijs aan kleuters en in de lagere school afgestemd worden op het onlangs verschenen Raamwerk Nederlands. Dat sluit ook aan bij de beleidsopdracht die Leerpunt kreeg met het plan Ieder Kind Taalheld. Het raamwerk biedt de komende jaren een richtinggevend kader voor sterk taalonderwijs in het kleuter- en lager onderwijs.
Tijdens de herwerking kan je de leidraden niet lezen, downloaden of bestellen via de webshop. Zo voorkomt Leerpunt dat scholen en leraren een versie aankopen die binnenkort wordt aangepast. Zodra de herwerkte leidraden klaar zijn, zal Leerpunt hierover communiceren.
Zes aanbevelingen om leerlingen taalvaardig te maken
1. Maak ‘nadenken over’ en ‘gebruiken van’ taal betekenisvol en functioneel
Technisch én begrijpend lezen, spellen én schrijfopdrachten en dit binnen een betekenisvol en functioneel kader. Het doel en de mogelijkheden van het gebruik van taal worden duidelijk.
2. Werk naar automatische begripsvorming door kennis en woordenschat uit te wisselen in alle vakken
Rijke teksten met heldere structuur, verschillende teksten over één thema en woordenschat in thematische clusters: het zijn maar enkele voorbeelden van hoe taalbegrip kan versterkt worden. Ook stimuleren van schooltaal én complexere taal spelen hier een rol.
3. Stuur aan op diep begrip
Verbanden leggen, leesproces controleren, praten over teksten en schrijven na het lezen: zo wordt diep begrip gestimuleerd.
4. Geef gerichte instructie zodat leerlingen hun taalvaardigheid bewust kunnen aansturen
Expliciete directe instructie kan ingezet worden voor technisch lezen en spellen, strategie-instructie bij bijvoorbeeld woordenschat, begrijpend lezen, luisteren, spreken en schrijven. Ook leerstrategieën en scaffolding komen hier aan bod zodat leerlingen hun leren zelf in handen kunnen nemen.
5. Ondersteun leerlingen die extra zorg nodig hebben adequaat
Ondersteuning en instructie op basisniveau helpt achterstand voorkomen. Extra instructie en oefentijd of intensieve interventies kunnen nodig zijn voor bepaald leerlingen (pre- en reteaching). Volg hun voortgang en zet formatieve en informele evaluatie in.
6. Zorg voor een sterk verankerd talenbeleid op de hele school
Streef naar een gedeelde visie op taalonderwijs in een open en lerende schoolcultuur. Taal is overal, in alle vakken. Leraren moeten voldoende kansen krijgen zich te professionaliseren. Betrek ook de ouders als partner in taal.
Waarom een leidraad over taal in het lager onderwijs?
Uit de kennisagenda kwam naar voren dat taalonderwijs een van de onderwerpen is waar leraren kennis en inzichten over willen hebben. De kennisagenda is opgesteld op basis van concrete vragen van onderwijsprofessionals en geeft de prioritaire thema’s weer waar Leerpunt rond werkt. Omdat taalontwikkeling bij kleuters anders verloopt dan bij leerlingen lager onderwijs werd de leidraad uitgesplitst naar onderwijsniveau.
Tijdens het proces van toewijzing van de opdracht, kende Departement Onderwijs en Vorming Leerpunt ook een nieuwe opdracht toe in het kader van het grote plan ‘Ieder kind taalheld’. Dit plan moet het taalonderwijs in onze scholen ondersteunen en het taalniveau van onze leerlingen versterken.
Via iederkindtaalheld.be worden praktische materialen gedeeld om aan de slag te gaan met taal in jouw klas of school, zoals didactische fiches, een ‘quickscan’ die jou toelaat de leermiddelen die je gebruikt te beoordelen en versterken.
Herbekijk het webinar
Inleidend webinar over de leidraad: de onderzoekers lichten toe hoe de leidraad tot stand kwam, welke methodologie is gebruikt, welke bronnen en hoe ze tot de aanbevelingen zijn gekomen
Aan de slag met taal in de klas: gebruik onze didactische fiches
1ste tot en met vierde leerjaar
Interactief lezen en leesgesprekken
Doelgericht schrijven voor een echt publiek
5de & 6de leerjaar
Interactief lezen en leesgesprekken
Doelgericht schrijven voor een echt publiek
Video’s over taal in het lager onderwijs
Sterk leesonderwijs en interactief voorlezen
door Jona Hebbrecht en Iris Vansteelandt
Duur: 26.55 min
Krachtige leesdidactiek en rijke kinder- en jeugdliteratuur inzetten
door Jona Hebbrecht en Iris Vansteelandt
Duur: 26.19 min
Voorbereidend technisch lezen (kleuters) en technisch lezen (lager onderwijs)
door Evelien Gheeraert
Duur: 17.46 min
Kwalitatieve interactie en taalgebruik & taalsystemen (kleuter en lager onderwijs)
door Kris Van Den Branden en Jordi Casteleyn
Duur: 34.38 min
Aanvankelijk schrijven (kleuters) en schrijven (lager onderwijs)
door Jordi Casteleyn
Duur: 20.29 min
Vragen en antwoorden van experts
Na een ‘Leerbuffet’ (een reeks webinar-presentaties over een thema), volgt er een Q&A-sessie. Die kan enkel live bijgewoond worden. Voor de reeksen van taal hebben we de belangrijkste vragen en antwoorden gebundeld in pdf’s. Dit kan leraren, taalexperten en schoolteams ondersteunen bij het implementeren van de nieuwe minimumdoelen rond taal en Nederlands.
Meer over taalonderwijs in de lagere school bij Klasse.be
Technisch lezen: van zwak naar strak
In basisschool GAAF! in Aalst behalen nu bijna 4 op de 5 leerlingen het gewenste technisch-leesniveau. Opvallend: nauwelijks een jaar geleden haalde datzelfde aantal de lat niet. Hoe keerden ze als team het tij?
Zo verspreid je taalexpertise naar alle collega's op school
Met minimale aanpassingen maximale resultaten: zo krijgt juf Joke na haar opleiding taalcoach de hele school mee in het vernieuwde taalbeleid. En de leerlingen lezen beter en liever.
Close reading: "De angst voor lastige teksten is weg"
Bij elke leestekst 1000 vragen. In basisschool De Groene Planeet in Vilvoorde kon een les begrijpend lezen nooit meteen starten. Het team ging op zoek naar oplossingen. Leraar Sofie: "Moeilijke teksten schrikken onze leerlingen niet meer af."
8 stellingen over taalverwerving in de basisschool
Zijn jonge kinderen echt taalsponzen? Komt technisch lezen voor begrijpend lezen? En hoe zinvol is zinsleer in de basisschool? Onderzoeker Marieke Vanbuel (KU Leuven) legt uit waarom 8 vaak gehoorde uitspraken over taalverwerving tegelijk waar én niet waar zijn.