Doorgaan naar content

Leidraad Betekenisvol en functioneel taalonderwijs in de kleuterschool

Inhoud van de leidraad

Hoe maak je kleuters taalvaardig genoeg om te kunnen leren en deel te nemen aan de maatschappij? Dat is de centrale vraag van de leidraad ‘Betekenisvol en functioneel taalonderwijs in de kleuterschool’. Deze leidraad kent ook een ‘vervolg’ voor de lagere school.

De functie van taal (waarom gebruiken we taal) én de betekenis van taal (begrip en overdracht) staan daarbij centraal. Ook de taalontwikkeling bij kleuters wordt in grote lijnen uitgelegd.

De rol van de leraar is cruciaal voor de kwaliteit van dit taalonderwijs dat alle leerlingen ten goede komt en aandacht heeft voor de wetenschappelijke onderbouwing en inclusiviteit van het onderwijs.

Een team onderzoekers van Odisee Hogeschool en Centrum voor Taal en Onderwijs (KU Leuven) sloeg de handen in elkaar om deze leidraad op te stellen. Daarbij werd de link naar de praktijk gelegd via feedbackgroepen.

Leidraden worden afgestemd op Raamwerk Nederlands

Leerpunt streeft ernaar leraren een coherent, consistent en onderbouwd verhaal te bieden. Daarom zorgt Leerpunt dat de leidraden over taalonderwijs aan kleuters en in de lagere school afgestemd worden op het onlangs verschenen Raamwerk Nederlands. Dat sluit ook aan bij de beleidsopdracht die Leerpunt kreeg met het plan Ieder Kind Taalheld. Het raamwerk biedt de komende jaren een richtinggevend kader voor sterk taalonderwijs in het kleuter- en lager onderwijs.

Tijdens de herwerking kan je de leidraden niet lezen, downloaden of bestellen via de webshop. Zo voorkomt Leerpunt dat scholen en leraren een versie aankopen die binnenkort wordt aangepast. Zodra de herwerkte leidraden klaar zijn, zal Leerpunt hierover communiceren.

Hoe leer je kleuters taal op een betekenisvolle en functionele manier? Zes aanbevelingen

1. Maak het taalonderwijs betekenisvol en functioneel

Activiteiten die rijke taal stimuleren en de functie van taal duidelijk maken vormen de basis van het aanleren van taal. Wat kinderen van thuis meebrengen verrijkt het taalonderwijs voor de hele klas.

2. Grijp elke kans voor taalbevordering

Gebruik routines, interactief voorlezen en spel om (rijke) taal te modelleren en uit te lokken.

3. Bevorder rijke taalproductie van kleuters

Voer taaldenkgesprekken en stel vragen die verder gaan dan benoemen en herinneren. Schooltaal krijgt hier een expliciete plek.

4. Ondersteun kleuters met een kwetsbare taalstart adequaat

Observeer de taalontwikkeling, investeer in een krachtige basisaanpak en werk met een meerlaging ondersteuningsmodel. Zorg ook voor gerichte extra uitleg en oefenkansen.

5. Betrek de thuisomgeving van kleuters bij hun taalontwikkeling

Ouders zijn actieve partners en kunnen thuis voorlezen, zingen en praten. Gebruik thuistalen als een kracht en haal deze ervaringen ook naar de klas: zo voelen leerlingen zich gezien.

6. Zorg voor een verankerd talenbeleid op de hele school

Taal is een verantwoordelijkheid van het hele team: een gedeelde en concrete visie, ondersteund door tijd en ruimte voor intentioneel taalonderwijs zijn hierbij de basis.

Waarom een leidraad over taal in het kleuteronderwijs?

Uit de kennisagenda kwam naar voren dat taalonderwijs een van de onderwerpen is waar leraren kennis en inzichten over willen hebben. De kennisagenda is opgesteld op basis van concrete vragen van onderwijsprofessionals en geeft de prioritaire thema’s weer waar Leerpunt rond werkt. Omdat taalontwikkeling bij kleuters anders verloopt dan bij leerlingen lager onderwijs werd de leidraad uitgesplitst naar onderwijsniveau.

Tijdens het proces van toewijzing van de opdracht, kende Departement Onderwijs en Vorming Leerpunt ook een nieuwe opdracht toe in het kader van het grote plan ‘Ieder kind taalheld’. Dit plan moet het taalonderwijs in onze scholen ondersteunen en het taalniveau van onze leerlingen versterken.

Via iederkindtaalheld.be worden praktische materialen gedeeld om aan de slag te gaan met taal in jouw klas of school.

Herbekijk het webinar

Inleidend webinar over de leidraad: de onderzoekers lichten toe hoe de leidraad tot stand kwam, welke methodologie is gebruikt, welke bronnen en hoe ze tot de aanbevelingen zijn gekomen

Aan de slag met taal in de kleuterklas met deze didactische fiches

Ontluikende geletterdheid bij kleuters

Interactief voorlezen aan kleuters

Video’s over taal bij kleuters

Alle kleuters aan het woord

door Thibaut Duthois

Duur: 18.49 min

Herbekijk dit LeerBuffet

Voorlezen met impact: woordenschatontwikkeling in de kleuterpraktijk

door Silke Vanparys

Duur: 14.35 min

Dat wil ik zien

Meer taalkracht in de klas! Bewust aan de slag met de interactiekansen in de kleuterklas

door Ellen Vanantwerpen

Duur: 21.41 min

Daar wil ik meer over weten

Herhaald vertellen: verhalen die blijven plakken

door Saar Steverlinck

Duur: 12.51 min

Ik kijk mee

Wiskundetaal in de kleuterklas: hoe evidence-informed stimuleren?

Leerpunt collega Suzanne Splinter neemt je mee in de belangrijkste inzichten en toepassingen van de NRO-leidraad “Betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 1-2”. Duur: 20.22 min

Ik herbekijk deze LeerSnack

Taalstimulerende gesprekken met kleuters

Helena Taelman (Odisee Hogeschool) deelt inzichten uit onderzoek. Met praktische voorbeelden die je meteen kunt uitproberen in de klas. Duur: 16.08 min

Lees meer

Vragen en anwoorden over mondelinge taalvaardigheid en interactie

Q&A taal bij kleuters
leerbuffet-nederlands-kleuteronderwijs-q&a.pdf

Meer over taalonderwijs in de kleuterschool bij Klasse.be

“Met slimme keuzes naar rijkere woordenschat bij onze kleuters”

Woorden kunnen tekortschieten. Dat merkte het team van BS Horizon Ternat toen het de wiskundetoetsen van de zesdejaars analyseerde. Dus kwamen de kleuterklassen aan zet: leraren selecteren vandaag kennisrijkere woordenschat voor de kleuters, brengen die doordachter aan en creëren veel herhalingskansen.  

Lees het artikel

Kleuters voorbereiden op lezen? Klankbewustzijn én letterkennis

Klankbewustzijn is een belangrijke voorspeller van leesvaardigheid bij kleuters. Expert Lieve Van Severen (Odisee) legt uit waarom je er vroeg mee begint — en hoe je dat in de klas aanpakt.

Bekijk de video en lees het artikel

Hoe je alle kleuters spreekkansen geeft

Waarom kijken leraren sommige kleuters meer aan dan andere? Onderzoeker Thibaut Duthois duidt de mechanismen en deelt 6 tips om spreekkansen voor kleuters beter te verdelen.

Dat wil ik weten

Preteaching kleuters: eerste trap in je voorleesroutine

Na 2 bladzijden voorlezen haakten een aantal kleuters af. Tot juf Melissa en teamteacher Anne preteaching inzetten bij enkele kleuters: een extra opstapje vóór het klassikale voorleesmoment.

Lees het artikel