Leidraad Aanpak voor gedrag en klasmanagement

Elke school heeft te maken met gedrag in de klas dat het leren verstoort. Ongewenst gedrag kan voor leraren een bron van stress zijn en een negatieve impact hebben op het leren van leerlingen.

• Hoe pak je dat gedrag effectief aan, zowel als leraar in de klas als in het schoolbeleid?

• Hoe zet je klasmanagement in voor taakgericht gedrag?

• Hoe kan je gewenst gedrag aanleren en bekrachtigen?

Deze leidraad zet in op proactieve en schoolbrede aanpakken om dit gedrag aan te pakken en iedereen in jouw klas en school tot leren te laten komen.

Zes aanbevelingen voor basis- en secundair onderwijs

1. Werk schoolbreed aan gedrag

Omgaan met gedrag is een gedeelde verantwoordelijkheid van het hele schoolteam. Gemeenschappelijke taal en een gedeeld begrip van wat omgaan met gedrag op jouw school betekent vormen hiervoor de basis.

2. Bouw aan positieve relaties tussen leraar, leerling en ouders

Een warme, professionele houding; positieve interacties tussen leraar en leerlingen en een partnerschap met ouders zijn belangrijke componenten om leerlingen te begrijpen, te waarderen en zo impact te hebben op het gedrag dat ze stellen.

3. Leer gewenst gedrag aan

Gedragsregels zijn gebaseerd op de kernwaarden van de school en gelden voor de hele school. Ze worden expliciet aangeleerd én regelmatig herhaald. Samen met routines zorgen ze voor voorspelbaarheid voor leerlingen en leraren.

4. Gebruik klasmanagement voor taakgericht gedrag

Een proactieve klasmanager denkt vooraf na hoe taakgericht gedrag in de klas kan ontstaan en hoe lestijd kan beschermd worden.

5. Bekrachtig gewenst gedrag

Gedrag wordt gestuurd door de consequenties die erop volgen. Gewenst gedrag kan je best onmiddellijk en specifiek bekrachtigen, afgestemd op leerling en zijn ontwikkeling.

6. Stuur ongewenst gedrag

Gelaagde ondersteuning biedt scholen een houvast bij omgaan met ongewenst gedrag, waarbij bijkomende begeleiding wordt afgestemd op de noden van de leerling.

Waarom een leidraad over omgaan met gedrag dat het leren verstoort?

Uit cijfers van het CLB van schooljaar 2024-2025 blijkt dat het aantal leerlingen dat ongewenst gedrag vertoont op school de laatste jaren toeneemt. Dit maakt lesgeven uitdagender voor leraren: zij moeten zowel reageren op het gedrag, als het leren van de andere leerlingen voortzetten. Ook voor de medeleerlingen kan ongewenst gedrag een stressfactor zijn.

Tegelijk kwam ook uit de kennisagenda van Leerpunt naar voren dat onderwijsprofessionals behoefte hebben aan onderbouwde kennis over effectieve methodieken voor gedragsinterventies, zowel om ongewenst gedrag te voorkomen als erop te reageren.

Verder is er nood aan informatie over het creëren van routines die het leren bevorderen en het ontwikkelen van een gezamenlijk kader voor klasmanagement waarbinnen leraren autonomie behouden. Met deze leidraad willen we tegemoetkomen aan deze kennisnoden.

De leidraad richt zich dan ook expliciet op gedrag in de klas dat een negatieve invloed heeft op het lesgeven en leren van leerlingen. De invloed van groepsprocessen op leren en gedrag valt buiten de scope van deze leidraad.