Wat houdt het ‘Taalcompetente leerlingen’-project in?
Naar aanleiding van een dalende taalvaardigheid en dalende resultaten op taaltoetsen, werkt het schoolteam van LAB Sint-Amands een evidence-informed en gedragen talenbeleid uit. Een klankbordgroep bewaakt de wetenschappelijke evidentie van de taalpraktijken en het proces. Het Centrum voor Taal en Onderwijs (CTO) ondersteunt hierin door wetenschappelijke expertise aan te reiken en te helpen met de vertaling naar de klaspraktijk. De school deelt op het einde van het project de nieuwe inzichten en effectieve praktijken met LAB Sint-Niklaas, een opstartende partnerschool.
Dit project is gesubsidieerd door Leerpunt in het schooljaar 2024-2025.
Per implementatieproject ontwikkelde Leerpunt een poster. Je vindt er ondermeer het onderwijsniveau, de methodologie, de relevante thema’s, de doelstellingen en verwachte resultaten.
Samenvatting van het project
LAB steekt hand in eigen boezem en verbetert taalonderwijs
De taalvaardigheid van de leerlingen in Puurs – Sint-Amands daalde. Dat was geen gevoel van een paar leerkrachten, maar bleek ook uit de verzamelde data. De school besloot vervolgens in alle vakken aan taalontwikkeling te gaan werken.
Introductie
Taalvaardige leerlingen leren meer. Maar hoe zorg je dat taal ook echt centraal staat en het hele leerplan en alle lessen doordesemt? Die vraag stelden de leerkrachten van LAB Gedreven Onderwijs in Puurs – Sint-Amands zich. Ze kwamen met behulp van Leerpunt en CTO met een antwoord.
Context en aanleiding
Taal is zo alomtegenwoordig op school dat je bijna zou vergeten het op te nemen in het schoolbeleid. Niet zo in Puurs – Sint-Amands, integendeel zelfs. Omdat de taalvaardigheid van leerlingen al een aantal jaren achteruit leek te gaan, was het draagvlak groot onder leerkrachten om het taalbeleid eens tegen het licht te houden. En meer nog, om de hand in eigen boezem te steken: doen we wel wat we moeten doen om leerlingen voldoende taalvaardig te maken en doen we dat op de meest effectieve manier?
Dataverzameling
Bij het beantwoorden van die vraag, ging men niet over één nacht ijs. Data over begrijpend lezen en mondelinge taalvaardigheid van de ongeveer 600 leerlingen werden verzameld en geanalyseerd in schooljaar 2024-2025. De resultaten van de taalvakken van de jaren 2022-2025, de cijfers op de Diataal-toetsen van 2020-2025. Leerkrachten werden uitgebreid bevraagd en er werden lesbezoeken afgelegd met een nadruk op taalontwikkeling. Een stellingenspel, een enquête taal- en leescompetentie, werkelijk alles werd uit de kast gehaald door de kerngroep die het project trok. De conclusie van deze vier leerkrachten, directeur Kristien Bruggeman en projectleider/leerkracht Greet de Smedt was helder:
de taaldidactiek van de taalleerkrachten kan beter en
leerkrachten van andere vakken kunnen de taalontwikkeling van de leerlingen bevorderen door ook in hún lessen expliciet met taal aan de slag te gaan.
Bovendien, en dat was geruststellend, de leerkrachten zien dat zelf ook in, en zijn het er mee eens dat ze evidence-informed te werk gaan om zichzelf te professionaliseren en dit voor elkaar te krijgen. De leidraad van de Engelse Education Endowment Foundation (EEF) ‘A School’s Guide to Implementation’ bleek een waardevol kompas, evenals de leidraad ‘Effective Professional Development’.
Plan van aanpak
Zo gezegd, zo gedaan. ‘Goesting geven om te leren’ staat met grote letters op de homepage van LAB. Het is de kern van de schoolvisie en typeert ook de leerkrachten. Blijven (bij)leren is voor hun vanzelfsprekend en dat was voelbaar in de verschillende werkgroepen die werden gevormd om te professionaliseren.
Taal is een instrument
Inhoudelijk materiaal kwamen van het Centrum voor Taal en Onderwijs van de Katholieke Universiteit Leuven, dat gespecialiseerd is in taalonderwijs en taalbeleid, didactische materialen en evaluatietools. Het team ging aan de slag vanuit hun leervragen en op basis van dataverzameling om de lespraktijk te versterken met de aangereikte input uit de professionaliseringsactiviteiten, zoals taalontwikkelend lesgeven en effectieve taaldidactiek. Het gedeeld mentaal model was dat taal niet enkel een vak is, maar een instrument en een basisvoorwaarde om binnen elk vak tot leren te komen. Taal is kortom een verantwoordelijkheid van iedereen; alle leerkrachten werkten daarom enthousiast mee aan een betere taalvaardigheid van de leerlingen.
Rijke contexten
Zij zetten in op het versterken van de talige interactie met leerlingen, rijke contexten en een taalrijke leeromgeving. Wetenschappelijk onderzoek toont immers aan dat leerlingen beter leren naarmate ze meer taalvaardig zijn. Ze begrijpen lesinhouden beter, denken kritisch na, werken beter samen en nemen – idealiter – uiteindelijk meer de regie voor hun eigen leerproces.
AI
Het professionaliseringsproces werd versterkt door gebruik te maken van de explore tool for making evidence based implementation decisions van de EEF. Relevant materiaal werd via een padlet voor alle betrokkenen toegankelijk gemaakt. Er werd ook een begin gemaakt met het online platform Google NotebookLM dat AI gebruikt om kennis (over taaldidactiek in dit geval) samen te vatten en te delen. In de nabije toekomst wordt dit platform verder uitgebouwd.
Resultaten
Data en PCDA-cyclus
Maar werkte het ook, die nadruk op taalvaardigheid? Het antwoord op die vraag kwam weer uit data, heel veel data. Een deel van de analyse vooraf werd herhaald (bevraging leerkrachten, enquête taal en leescompetentie, Diataal), maar er werd ook feedback verzameld over de professionaliseringsactiviteiten; er waren focusgroepen met leerlingen en leraren, en er werd een SWOT-analyse gedaan met leerkrachten en kerngroep. In een SWOT worden de strengths/kracht, weaknesses/zwakte, opportunities/kansen en threats/risico’s van een proces in beeld gebracht. Individuele leerkrachten werden intussen aangemoedigd volgens een PCDA-cyclus te werken, ofwel ze werden gestimuleerd hun lesplannen na uitvoering kritisch te bevragen en eventueel aan te passen.
Meer durf en communicatie
De resultaten waren indrukwekkend. Leerlingen waren zichtbaar meer gemotiveerd, actiever betrokken bij de les, durfden meer te spreken en met meer zelfvertrouwen. Hun lesnotities en schema’s knapten op, boekopdrachten verbeterden, ze formuleerden betere antwoorden en communiceerden meer en beter.
Leraren hadden er ook hard aan getrokken: ze gebruikten meer activerende werkvormen, modelleerden beter met hardop denken en gerichtere vragen om taalproductie uit te lokken. Ze waren ook veel meer bezig met woordenschatonderwijs, en werkten samen met collega’s aan betere lessen, door samen lesmateriaal te maken en lessen te beoordelen. En dat alles geeft goede moed voor de toekomst!
De toekomst
Het inzicht dat dataverzameling cruciaal is, is definitief geland op LAB Gedreven Onderwijs. Kerngroep en zorgteam van het LAB blijven ook de komende jaren data verzamelen om vervolgacties te kunnen plannen. Ook zullen nieuwe collega’s elk jaar in de aanvangsbegeleiding worden meegenomen in het belang én de praktijk van een brede taalaanpak.
Verder lezen?
Education Endowment Foundation (2024). A School’s Guide To Implementation. Guidance Report. Education Endowment Foundation.
Education Endowment Foundation (2021). Effective Professional Development. Guidance Report. Education Endowment Foundation.
Vanbuel, M., Vandommele, G., & Van den Branden, K. (2020). Helpt talenbeleid taalgrenzen verleggen? Syntheserapport. Gent: Steunpunt voor Onderwijsonderzoek (SONO).
Schiepers, M., Willems, K., Verhelst, L., Versteden, P., Delarue, S., Rijckaert, H., Axters, B., Bollaert, T., Ghesquière, L., & Van Nieuwenhove, M. (2022). Voluit taal: Didactiek Nederlands voor de eerste en tweede graad van het secundair onderwijs. Owl Press.